محمد اشرف علوى عاملى

مقدمه 51

علاقة التجريد ( شرح فارسى تجريد الاعتقاد ) ( فارسى )

هرگاه محمولى به موضوعى انتساب يابد ، اين عروض به واسطهء يكى از وسايط زير است : ( 1 ) - واسطه در ثبوت : ذات موضوع مقتضى عروض محمول بر موضوع است ، مثل انتساب گرمى به آتش . ( 2 ) - واسطه در اثبات : امرى موجب عروض محمول بر موضوع مىگردد كه اين واسطه به واسطهء سه امر مىتواند موجب اين عروض گردد . « 1 » الف : واسطه علت عروض باشد ، مثل تعجّب كه علّت عروض خنديدن بر انسان است . ب : واسطه و محمول معلول يك علّت بوده و از همين تلازم واسطه سبب عروض محمول شده مثل ديدن دود در عروض گرما به خانه . ج : واسطه و محمول هر دو معلول يك علت باشند . ( 3 ) - واسطه در اتصاف : محمول صفت حقيقى موضوع نبوده و واسطه‌اى سبب اتصاف مجازى موضوع به محمول شده ، مثل حركت سرنشين كشتى كه به واسطه حركت عارض بر كشتى ، عارض وى گرديده است . ( 4 ) - واسطه در عروض : محمول ابتدا عارض بر امرى شده كه آن امر با اين عارض خود عارض بر موضوعى شده كه از اين رو موصوف متّصف به عارض عارض شده ، مثل عروض رنگ قهوه‌اى به يك ميز به واسطهء مادّه رنگ قهوه‌اى و يا عروض رايحهء خوش بر يك لباس . بر طبق تقسيم فوق اگر محمولى به واسطه ثبوت يا اثبات بر موضوع

--> ( 1 ) . هرگاه واسطه در ثبوت غير واسطه در اثبات باشد ، برهان لمّى پديد مىآيد .